In 1949 ondertekenen 12 landen – België,
Canada, Denemarken, Frankrijk, IJsland, Italië, Luxemburg,
Nederland, Noorwegen, Portugal, het Verenigd Koninkrijk en de VS –
het Noord Atlantisch Verdrag. Daarmee verenigen ze zich in één
militaire alliantie, met als officiële doelstelling: de
collectieve verdediging van het grondgebied – tegen een militaire
invasie door de Sovjetunie. Centraal in het verdrag staat artikel 5:
een gewapende aanval op één van de leden zal beschouwd
worden als een aanval op allen en de lidstaten zullen gezamenlijk
reageren.
Wanneer West-Duitsland in 1955 lid wordt van de NAVO, vormen de Sovjetunie en
de communistische staten van Oost- en Centraal-Europa op hun beurt
het Warschaupact. De daaropvolgende decennia staan de twee militaire
allianties met getrokken messen tegenover elkaar. In verschillende
Europese landen worden kernwapens geïnstalleerd.
Door het ineenstorten van de Sovjetunie en de ontbinding van het
Warschaupact in 1991, verliest de NAVO haar bestaansreden. Toch
ontbindt ze zich niet, ze gaat op zoek naar een nieuwe legitimiteit.
Om te beginnen breidt het bondgenootschap zich uit naar het oosten.
In 1999 treden Polen, Tsjechië en Hongarije toe. In 2004 doen
ook de Baltische republieken, Slovenië, Slovakije, Roemenië
en Bulgarije dat. De NAVO telt ondertussen 26 leden. In het
voorjaar van 2008 werd de deur opengezet voor de toetreding van
Albanië en Kroatië. Verder zijn er onderhandelingen bezig
over het lidmaatschap van Macedonië, Georgië en Oekraïne
en wordt een opening gemaakt naar Bosnië, Herzegovina en
Montenegro.
Tegelijk gaat de NAVO op zoek naar nieuwe doelstellingen. Ze evolueert van een
defensief militair bondgenootschap naar een offensieve militaire
alliantie die militair ingrijpt waar haar belangen worden geschonden.
Voortaan zal de NAVO niet enkel optreden op
haar eigen grondgebied, maar kan ze militair ingrijpen waar ook ter
wereld. De NAVO legitimeert deze nieuwe doelstellingen in een
hernieuwd Strategisch Concept, goedgekeurd in 1999. Dit
document bevat de grote richtlijnen van de militaire strategie van de
NAVO, o.a. haar nucleaire politiek. Het
is een beleidsdocument waarin de NAVO definieert welke
veiligheidsrisico's ze ziet en hoe zij daar een antwoord op biedt.Om dit soort militaire interventies mogelijk te maken werd in 2002 de
Nato Response Force opgericht. Dit is een snelle interventiemacht van
21.000 soldaten die binnen een week tot een maand inzetbaar moet zijn
en dertig dagen lang zware gevechten moet kunnen doorstaan. Om de 6
maanden worden andere troepen van de verschillende lidstaten paraat
gehouden voor deze eenheid.
Op 4 april 2009 viert de NAVO haar 60ste verjaardag en begint ze aan de
herziening van haar Strategisch Concept. Deze herziening moet op de
volgende top in 2010 haar beslag krijgen in een nieuw Strategisch
Concept. Dit betekent dat de komende jaren beslissend zijn voor de
NAVO-politiek van het komende decennium.