Wat is de structuur en wie neemt er de beslissingen?

Vandaag zijn zesentwintig landen verenigd in de militaire alliantie NAVO.

De organisatiestructuur van de NAVO valt uiteen in 2 pijlers: een
politieke, met hoofdkwartier in Brussel, en een militaire met
hoofdkwartier in Mons.

De secretaris-generaal is de hoogste burgerfunctie van de organisatie,
traditioneel vervuld door een Europeaan. Op dit moment is het een
Nederlander: Jaap de Hoop Scheffer. Hij is ook de voorzitter van de
Noord-Atlantische Raad (NAR. De NAR kan in verschillende
hoedanigheden bij elkaar komen. Elke woensdag vergaderen in de NAR de
permanente vertegenwoordigers (NAVO-ambassadeurs).Daar worden
discussies voorbereid, standpunten afgetast, beslissingen
onderhandeld. Wat te moeilijk ligt, wordt naar een hoger niveau
doorgeschoven. Beslissingen van groot politiek belang en planning op
langere termijn worden behandeld op niveau van staatshoofden en
regeringsleiders. Nu de NAVO opnieuw in een hervormingsfase zit en
beslist moet worden over de toekomst van de alliantie, komen die
regelmatiger samen, in de praktijk betekent dit jaarlijks. Tussen de
grote tops door, zitten ook de ministers van Defensie en Buitenlandse
Zaken samen. Daar wordt bijvoorbeeld beslist over wie welke troepen
stuurt.

Deze Noord-Atlantische Raad wordt bijgestaan door het Military Committee
waarin alle lidstaten die over een leger beschikken , zijn
vertegenwoordigd. De hoogste militaire commandant van de NAVO is de
Supreme Allied Commander Europe (SACEUR), tot dusverre altijd een
Amerikaan. Hij heeft deze titel om historische redenen, maar is ook
commandant van NAVO-troepen buiten Europa.

Parlementsleden van de lidstaten komen bij elkaar in de NATO Parliamentary Assembly,
maar die heeft geen enkele formele relatie met de NAVO en dus ook
geen inspraak.

Het Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE) is het militaire
commandocentrum. Het is eveneens in België gevestigd, namelijk
in Mons in de provincie Henegouwen. Het is een uitvoerende structuur
waarmee operaties geleid kunnen worden en waarmee de verdediging van
het territorium in principe georganiseerd wordt.

Lidmaatschap van de NAVO is beperkt tot de Noord-Atlantische zone (al wordt de
grens voortdurend verlegd). Maar naast formeel lidmaatschap zijn er
nog een reeks structuren en kaders waarbinnen landen met de NAVO
kunnen samenwerken. 'Partnership for Peace' bijvoorbeeld, is een
structuur die individuele landen toelaat op heel uiteenlopende
niveaus relaties met de NAVO aan te knopen. Dat kan gaan van
vertrouwenscheppende maatregelen en gesprekken op regelmatige basis,
tot gemeenschappelijke militaire oefeningen. Voor veel landen was het
Partnership for Peace programma een opstapje naar volwaardig
lidmaatschap. Maar ook buiten die structuren om kunnen landen
meestappen in een NAVO-operatie: Japan, Australië en
Nieuw-Zeeland zitten in Afghanistan onder NAVO-commando, zonder dat
ze deel uitmaken van één van de structuren of
programma's. Met Israël werd, in het kader van de Mediterranean
Dialogue, een Individual Cooperation Programme aangegaan. Op basis
daarvan zitten Israëlische soldaten in militaire trainingen in
NAVO-verband. Er worden met andere woorden gemeenschappelijke kaders
en structuren gecreëerd waar en wanneer dat nodig wordt geacht.